ÇANAKKALE SAVAŞI SIRASINDA İNGİLİZ TEĞMENİ IVAN HELID'İN İNGİLTERE'YE YOLLADIĞI VE 1915’DE DAILY EXPRESS GAZETESİNDE YAYINLANAN MEKTUPLARI (OSMANLI ARŞİVİNDEN)
2 Haziran:
Karaya çıkışımız pek korkunçdu. Kamerli bir gecede bir ufak gemi ile sahilde bulunan bir dubaya yanaşdık. Çıkdığımız mahal insan selhhânesine dönmüşdü. Nisan'ın o mahûf günlerinde bu mahallin çakıl taşları efrâdımızın cesedleriyle örtülmüşdü. Dalgaların gidip gelmesiyle el-ân yüzlerce cesedler sahilde çalkalanıp duruyorlar. Karaya cümlemiz sağ ve sâlim olarak ayak basdık.
Hemen şimdi Türkler bizi mermilemeye başladılar. Benden otuz yarda uzakda bulunan bir nefer vuruldu ve ufak bir parça benden beş yarda uzağa düşdü…
Türklerin pek müstahkem bir tepesini almak üzere ... Alayı ile yakında hücum edeceğiz. Etrafımızda gelincik çiçekleri ve yabani güller açmış.
11 Haziran:
Bana bir şey olmadı, fakat bizim livâ dehşetli zâyiâta uğradı… Bizimle beraber karaya çıkan zavallı Collingwood Livâsı en değerli on altı veya on yedi zâbitini zâyi‘ etdi.
Karaya çıkdığımızdan beri serseri ve tüfek kurşunu altında yaşıyoruz… Dün benden birkaç yarda ötede üç neferin parçalanarak [esîr-i firâş] bir zamanda ben kahvaltımı yapıyordum. Siperi kazdığım gece pek yorucu ve ruhu kemirici bir gece idi. Çünkü cephemizde bulunan Türkler hep bir ağızdan "Allah" diye bağırıyorlar ve etrafı inletiyorlardı.
17 Haziran:
Bir-iki günlük istirahat için bir adaya gidiyoruz. Üç haftadan beridir geceli ve gündüzlü ateş altında yaşadım ve çok kereler sağ ve solumda olan efrâdın yaralandığını veyahud öldüğünü görmek musibetine uğradım… Burada beni iz‘âc eden şey sineklerdir. Bunlar buranın tâûnudurlar…
Bu akşam 125 nefer ile sipere gidiyorum. Siperde bulunmak, burada bulunmakdan daha çok emniyetlidir. Çünkü siperlerde mermiyâta hedef olmazsın. Yarın için me’mûldür ki, ufacık adamıza naklolunalım. İngiltere'de oturanlar buradaki işin ne kadar su‘ûbetli olduğunu takdir etmişlerdir zannederim. Etmedilerse bile zâyiât listesi neşrolununca her halde anlayacaklardır.
3 Temmuz:
Hâlâ Achibaba Tepesi'nin eteğindeyiz. Tepe son derecede müstahkemdir ve Türkler pek cesur ve hakikaten zekidirler. Alan Olster'i burada bulacağımı ümid ediyorum…
Gündüzün uyumaya teşebbüs ederseniz sinekler yüzünüze dolar ve sofranın üzerinde bulunan yemeklerin her bir parçası bu pis mahluklardan görünmez bir hale gelir.
Dün akşam gök gürültüsü oldu ve yağmur yağdı. Bu karaya ayak basdığımızdan beri ilk defa vâki‘ oluyor. Daily Express muhabirlerinden Billy burada idi, tifoya tutuldu ve diğer muhabir Gay maktûl düşdü.
Bir mermi parçası evvelsi gün yatak ve elbiseme isabet etdi. İyi elbiselerimi parça parça eyledi ve teneke düdüğümü kırarak üzerime kadar fırlatdı. Muhnik gazlardan tahaffuz için ağız ve burun kılıflarını aldık, fakat Türkler henüz muhnik gaz kullanmaya başlamadılar.
13 Ağustos sene 331 / [26 Ağustos 1915]
(Harb Matbûât Karargâhı'ndan: Çanakkale dârü'l-harbinde Royal Naval Fırkası'nda bulunmuş olan Mülâzım Ivan Helid'in İngiltere'ye yolladığı mektublar olup Daily Express gazetesinin fî 28 Temmuz sene 915 tarihli nüshasında "Kat‘iyyen Me’yûs Olmayınız" serlehvasıyla intişâr etmişdir.)
Necdet AYSAL Yrd. Doç. Dr. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Ankara
Görsel;