Doğu Karadeniz bölgemizin insanların hafızasında yer etmiş doğal güzellikleri yanı sıra bir takım gizli kalmış kültürel güzelliklerinin olduğu aşikar. Dönem dönem varlıkları ve yok edilişleri ile gündeme gelen bölgenin az bilinen bazı güzellikleri paylaşırken dönem mimarisinin savunma ve gözetleme ihtiyacını karşılamak üzere var ettiği kaleleri de anlatmak gerektiğini düşündük. Bu anlamda Zil Kale,Vazelon gibi önemli örneklere sahip bölgede daha iç kesimlerde bu unsurların en haşmetli örneğini anlatmak ve sizlere tanıtmak istedik.
Gümüşhane ili mimari eserler konusunda az bilinen ama nitelik bakımından oldukça önemli bir bölgedir. Bölgede daha önce anlatmış olduğumuz bazı mimari unsurların yanı sıra oldukça sentez bir kültür yaşanmaktadır. Bölgede diğer mimari eserler yanında 16 adet bilinen kale vardır. Kalelerin çoğu stratejik anlamda önemli noktalara kurulmuş ve önemli ticaret yollarının güvenliği sağlanmak istenmiştir. Bölgede bulunan kalelerden Kov ve Keçi kaleleri 2008 yılında restorasyondan geçirilmiş kalelerdir. Yine şehrin merkezinde bulunan Canca kalesinde bir takım çalışmalar yürütülmektedir. Bölgenin coğrafi yapısı kalelerin yerleşimi için oldukça uygun özelliğe sahiptir. Yükseltiler ve genellikle tek yönlü ulaşım imkanları sebebi ile kaleler oldukça güvenli ve savunması kolay kaleler olarak ön plana çıkmaktadır. Bölgenin şüphesiz en gösterişli kalesi Kov kalesi. Gümüşhane merkeze 21 kilometre uzaklıkta yer alan Esenyurt köyü sınırları içindedir. Adını köyün eski adı olan Kov adından aldığı düşünülmektedir. Yine aynı tarihte restorasyona tabi tutulan Keçi Kalesi bölgesi de benzer bir isim olan Kovans adı ile anılmaktadır. Bölgede bir çok yerin eski adları günümüzde aktif bir şekilde kullanılmaktadır. Yeni adlar bölge insanlarının çok tercih ettiği isimler değildir Kov Kalesine,il merkezine 21 km mesafede Gümüşhane - Erzincan Devlet Karayolu üzerinden ,Dağteke Köyü istikametinde, kaleye 6 km’lik stabilize yolla ulaşılır.Bölge de eski haritalar ve buluntular dolayısı ile bir antik kentin olduğu düşünülmekte. Ancak detaylı bir çalışma yapılmadığı için bölgede kale ve çevresi haricinde bir sit alanı ilanı olmamış. 14. yüzyıl eseri olduğu düşünülse de bölgede daha önce var olan başka bir yapının yerine kalenin inşa edildiği fikrine ulaşılması için bölgede çıkan buluntuları kaynak olarak sunmak mümkün ve yeterlidir. III. Aleksios döneminde yapıldığı düşünülen kalenin Selçuklular döneminde de kullanıldığı bilinmektedir. Dikdörtgen planlı kalenin düzgün yapılmış yuvarlak burçları dikkat çekmektedir. İç kalenin doğusunda sarnıç, mutfak gibi mekânlar yer almaktadır. Dış Kale Kale, Ortaçağ’ın ortalarında inşa edildiği tahmin edilmektedir.130 metre yüksekliğinde bir kaya bloğu üzerine yapılmış olan kale 1700 metrelik bir rakıma sahiptir. Mimari tarzı dolayısı ile üzerinde bulunduğu kaya bloğunun bir parçası gibi gözükmektedir. Dış duvar yapısı 1 buçuk metre kalınlığında olan kaleye batı yönünden bir yol vasıtası ile ulaşım sağlanmaktadır. İç duvarların kalınlığı 90 cm civarıdır. Güney yönünde düzgün olmayan dörtgen planlı bir iç kale yer almaktadır.
Yolunuz Gümüşhane bölgesine düşerse mutlaka bu muazzam yapıyı görmenizi tavsiye ederiz. Özellikle bölgeye bahar aylarında gitmenizi, yanınızdan fotoğraf makineniz ve kalın giysilerinizi bulundurmanız gerektiğini unutmayın.
Musa ŞAHİN
